هارد SAS چیست و چه زمانی انتخاب آن برای سرور منطقی است؟ پاسخ فقط به سرعت دیسک مربوط نمیشود. دو مسیر ارتباطی، سازگاری با آرایه موجود و مدیریت تعداد زیادی درایو از دلایلی هستند که SAS را در ذخیرهسازی سازمانی مهم میکنند.
در این راهنما، سازوکار رابط، نسلهای 12G و 24G، تفاوت با SATA و جایگاه آن در کنار NVMe را بررسی میکنیم. برای تصمیم بهتر، مشخصات چند درایو واقعی را هم کنار هم میگذاریم.
- SAS رابطی سازمانی با مجموعه فرمان SCSI است و درایوهای دوپورتی آن برای افزونگی مسیر کاربرد دارند.
- مزیت آن فقط سرعت خام نیست؛ دسترسپذیری و سازگاری با زیرساخت ذخیرهسازی هم اهمیت دارند.
- برای آرشیو، دیتابیس و مجازیسازی، نوع رسانه و معماری را همراه با رابط انتخاب کنید.
SAS مخفف Serial Attached SCSI است. درایو از این رابط سریال برای ارتباط با HBA یا کنترلر سازگار استفاده میکند. استاندارد SAS جانشین SCSI موازی شده و در چارچوب کمیته T10 توسعه یافته است. هم HDD مکانیکی و هم SSD با رابط SAS وجود دارند.
چهار قابلیت مهم آن عبارتاند از دسترسی از دو مسیر در پیکربندی مناسب، ارتباط دوطرفه همزمان، امکان کار با درایوهای SATA روی بسیاری از کنترلرهای SAS و گسترش تعداد درایوها با Expander. هرکدام از این ویژگیها در طراحی یک آرایه بزرگ نقش مشخصی دارند.
از SCSI موازی تا SAS نسل 24G
SCSI موازی سالها در سرورها استفاده میشد. با افزایش سرعت، کابلکشی و همزمان نگه داشتن سیگنالها دشوارتر شد. SAS فرمانهای SCSI را حفظ کرد، اما انتقال را روی لینک سریال نقطهبهنقطه برد تا توسعه رابط سادهتر شود.
برای تصور تفاوت، یک مسیر انتقال را در نظر بگیرید که در هر لحظه برای تبادل داده در یک جهت استفاده میشود. SAS ارتباط Full Duplex دارد؛ یعنی در هر لینک ارسال و دریافت همزمان انجام میشود. Dual Port ویژگی جداگانهای است: دو پورت مستقل برای اتصال درایو به دو مسیر فراهم میکند.
در آرایه دوکنترلری، پورت A درایو به مسیر کنترلر اول و پورت B به مسیر دوم وصل میشود. اگر یک مسیر از دسترس خارج شود، نرمافزار و زیرساخت Multipath میتوانند از مسیر سالم استفاده کنند. نصب صرف یک دیسک دوپورتی، بدون اتصال و پیکربندی مسیر دوم، این مزیت را فعال نمیکند.
هاست اختصاصی وردپرس
شروع از ماهانه 80 هزار تومان
نام 24G SAS به نسلی اشاره دارد که نرخ خط هر Lane آن ۲۲٫۵ گیگابیتبرثانیه است. در توضیح فنی KIOXIA، کدگذاری 128b/150b و تصحیح خطای پیشرو ۲۰بیتی برای این نسل شرح داده شده است. این ترکیب، پهنای باند مؤثر را نسبت به SAS-3 افزایش میدهد و بخشی از خطاهای انتقال را بدون ارسال مجدد اصلاح میکند.
اجزای زیرساخت SAS
- Initiator: کنترلر RAID یا HBA که درخواستها را صادر میکند.
- Target: دستگاهی که فرمان را دریافت و اجرا میکند؛ درایو SAS یا دستگاه SATA از مسیر سازگار.
- Expander: قطعهای برای اتصال تعداد بیشتری درایو به مسیرهای محدود کنترلر.
- Backplane: برد اتصال درایوها در شاسی؛ پشتیبانی تعویض روشن به طراحی کل مسیر وابسته است.
در مجموعه پروتکل SAS، بخش SSP برای فرمانهای SCSI، بخش STP برای عبور ارتباط SATA و بخش SMP برای مدیریت Expander به کار میرود. این ساختار یکی از پایههای پشتیبانی SATA در زیرساخت SAS است. اتصال درایو SAS به کنترلر صرفاً SATA، عکس این قابلیت را فراهم نمیکند.
نسلها و نرخ ارتباط
- SAS-1: نرخ ۳ گیگابیتبرثانیه برای هر لینک در نسل اولیه.
- SAS-2: نرخ ۶ گیگابیتبرثانیه با امکانات سازمانی SAS.
- SAS-3: نرخ ۱۲ گیگابیتبرثانیه؛ رایج در بسیاری از تجهیزات سروری.
- SAS-4 یا 24G SAS: نرخ خط ۲۲٫۵ گیگابیتبرثانیه، از جمله در SSDهای PM7.
طبق اعلام SNIA، توسعه مشخصات 24G SAS در سال ۲۰۱۷ تکمیل شد. در ژوئیه ۲۰۲۴ نیز 24G+ SAS با قابلیتهای تکمیلی معرفی شد. این بهروزرسانی بیشتر بر امکاناتی مانند Command Duration Limits، Logical Depopulation و Rebuild Assist تمرکز دارد؛ نام «پلاس» را نباید معادل دو برابر شدن نرخ لینک دانست.
جدول مقایسه SAS، SATA و NVMe
| ویژگی | SAS | SATA | NVMe محلی |
|---|---|---|---|
| مجموعه فرمان | SCSI | ATA | NVMe |
| نرخ رابط نمونه | ۱۲ یا ۲۲٫۵ گیگابیتبرثانیه در نسل مربوط | ۶ گیگابیتبرثانیه در SATA III | وابسته به نسل و تعداد مسیر PCIe |
| جهت انتقال | Full Duplex | انتقال داده Half Duplex | دوطرفه روی PCIe |
| پورت | دوپورتی در محصولات سازمانی موردبحث | تکپورت | مدل تکپورت و دوپورت دارد |
| صف فرمان | مثلاً ۱۲۸ تا ۲۵۶ در مدلهای متداول؛ وابسته به دستگاه | NCQ تا ۳۲ فرمان | معماری چندصفی، تا حدود 64K صف |
| سازگاری | کنترلر سازگار میتواند SATA را هم بپذیرد | SAS را پشتیبانی نمیکند | مسیر PCIe و زیرساخت سازگار |
| کاربرد رایج | آرایه سازمانی و مسیر افزونه | ظرفیت اقتصادی و کاربرد عمومی | بار پرتراکنش و حساس به تأخیر |
تفاوت SAS و SATA در سرعت، دوام و هزینه
بخشی از تفاوتها از رابط میآید و بخشی از خود محصول. برای مثال، HDD سازمانی SATA هم وجود دارد. پس هنگام مقایسه، هم نوع رسانه و هم رده درایو را یکسان در نظر بگیرید.
۱. سرعت رابط و ارتباط دوطرفه
SATA III نرخ خام ۶ گیگابیتبرثانیه دارد. SAS-3 در هر پورت ۱۲ گیگابیتبرثانیه و انتقال دوطرفه همزمان ارائه میکند. اگر ظرفیت خام هر دو جهت و هر دو پورت را جمع کنیم، عدد ۴۸ گیگابیتبرثانیه به دست میآید؛ این عدد سرعت خواندن یک فایل از یک دیسک نیست.
HDD مکانیکی به سقف رابط نزدیک نمیشود. برای نمونه، سرعت ترتیبی اعلامشده Exos X24 تا حدود ۲۸۵ مگابایتبرثانیه است. مزیت پهنای باند بالاتر در SSDها و مسیرهایی که چند درخواست همزمان دارند، بیشتر دیده میشود.
۲. دو پورت و دسترسپذیری
در طراحی دوکنترلری، هر پورت به مسیر مستقلی وصل میشود. خرابی کابل، کنترلر یا بخش دیگری از یک مسیر، لزوماً دسترسی به دیسک را قطع نمیکند، چون مسیر دوم وجود دارد. هدف این طراحی کاهش نقطه شکست منفرد در مسیر ارتباط است.
سرور مجازی ارزان
شروع از ماهانه 100 هزارتومان
نسخه SAS خانواده Exos X24 دوپورتی است و نسخه SATA تکپورت دارد. برای بعضی کاربردهای دوکنترلری SATA از واسط مخصوص استفاده میشود، ولی قابلیت و سازگاری آن باید با آرایه بررسی شود. دو پورت از خرابی خود رسانه یا حذف داده جلوگیری نمیکنند.
۳. صف فرمان زیر بار همزمان
وقتی چند ماشین مجازی یا کاربر درخواست میفرستند، کنترلر باید عملیات را زمانبندی کند. در SATA، NCQ تا ۳۲ فرمان دارد. در نمونههای SAS، صفهایی با عمق ۱۲۸ یا ۲۵۶ دیده میشود و مقدار دقیق را مستندات دستگاه مشخص میکند.
صف عمیقتر به مدیریت درخواستهای همزمان کمک میکند؛ در HDD، ترتیب مناسب عملیات میتواند حرکت هد را کمتر کند. اما صف بزرگتر بهتنهایی تأخیر هر درخواست را پایین نمیآورد. اگر بار از توان دیسک بیشتر باشد، انتظار در صف همچنان افزایش پیدا میکند.
۴. دوام و یکپارچگی داده
نرخ خطا را باید از دیتاشیت درایو خواند. برای Exos 10E2400 نرخ خطای خواندن غیرقابلبازیابی تا یک خطا در ۱۰ به توان ۱۶ بیت و برای خانواده Exos X24 کمتر از یک در ۱۰ به توان ۱۵ بیت گزارش شده است. این اختلاف بیشتر به رده و طراحی محصول مربوط است تا صرف نام SAS یا SATA.
قابلیت T10 Protection Information برای تشخیص آسیب داده در مسیر ذخیرهسازی، اطلاعات حفاظتی به بلوک اضافه میکند. استفاده مؤثر از حفاظت سرتاسری به پشتیبانی و تنظیم زنجیره میزبان، کنترلر و درایو نیاز دارد. وجود این قابلیت در تجهیزات SAS، یکی از امکانات مهم طراحی سازمانی است.
۵. قیمت و هزینه کل
در کنار قیمت دیسک، هزینه HBA یا کنترلر، بکپلین و کابل را حساب کنید. SAS معمولاً برای زیرساختی انتخاب میشود که از امکانات آن استفاده میکند. اگر مسیر دوم و یکپارچگی با آرایه موجود برایتان مهم باشد، این هزینه میتواند توجیه داشته باشد.
مزایای قابلبررسی شامل دو پورت برای Multipath، ارتباط Full Duplex، مدیریت درخواستهای همزمان و امکانات حفاظت دادهاند. محدودیتها هم روشناند: زیرساخت سازگار لازم است و HDD حتی با دور بالا، تأخیر مکانیکی دارد. برای بار حساس به تأخیر، نوع SSD و معماری مسیر را جداگانه بسنجید.
سرور مجازی ویندوز
Remote Access & Full Admin
درایو SAS را نمیتوان با یک کابل SATA معمولی به مادربرد متصل کرد و انتظار شناسایی داشت. کنترلر باید فرمان و رابط SAS را پشتیبانی کند. برای ساخت آرایه نیز نوع RAID، ظرفیت قابلاستفاده و زمان بازسازی را پیش از نصب مشخص کنید.
انواع درایو SAS؛ 10K، 15K، Nearline و SSD
رابط یکسان، رفتار یکسان ایجاد نمیکند. هارد سریع مکانیکی، هارد پرظرفیت و SSD سه انتخاب متفاوت با هدفهای کاری جدا هستند.
هاردهای 10K و 15K
این عددها به دور چرخش در دقیقه اشاره دارند. دور بیشتر، میانگین انتظار چرخشی را کاهش میدهد. در مشخصات Exos 15E900 این تأخیر ۲ میلیثانیه و در Exos 10E2400 حدود ۲٫۹ میلیثانیه است. برای ۷۲۰۰ دور، زمان نیمدور حدود ۴٫۲ میلیثانیه میشود؛ زمان جستوجوی هد جدا از این مقدار است.
در همین دو خانواده، سقف ظرفیت بهترتیب ۹۰۰ گیگابایت و ۲٫۴ ترابایت است و قالب ۲٫۵ اینچی دارند. این اعداد مشخصات همان مدلها هستند، نه سقف عمومی همه محصولات مکانیکی. برای طراحی تازه با دسترسی تصادفی زیاد، باید آنها را با SSD هم مقایسه کرد.
10K در زیرساختهای موجود میتواند تعادلی بین ظرفیت و عملکرد ایجاد کند. 15K بیشتر در نگهداری آرایه سازگار و جایگزینی قطعه مطرح میشود. انتخاب برای سرور جدید باید هزینه، دسترسی به قطعه و عملکرد واقعی را هم در نظر بگیرد.
Nearline SAS؛ ظرفیت بیشتر
Nearline SAS معمولاً به HDD پرظرفیت با دور ۷۲۰۰ و رابط SAS گفته میشود. خانواده Exos X24 در مدلهای مربوط تا ۲۴ ترابایت ظرفیت دارد و برای جایگاههای ۳٫۵ اینچی مناسب است. در مشخصات خانواده، MTBF برابر ۲٫۵ میلیون ساعت و AFR برابر ۰٫۳۵ درصد آمده است؛ اینها شاخص آماریاند، نه عمر قطعی یک دیسک.
برای آرشیو، بکاپ و فایلهای حجیم، ظرفیت و هزینه هر ترابایت اهمیت زیادی دارند. مزیت SAS در این گروه، دو مسیر و هماهنگی با آرایه است. صرف تغییر رابط SATA به SAS، محدودیت مکانیکی همان رسانه را از بین نمیبرد.
SAS SSD
SAS SSD حافظه فلش را با رابط و امکانات SAS ترکیب میکند. در سروری که بکپلین سازگار دارد، جایگزینی HDD با SSD میتواند دسترسی تصادفی را بهطور محسوسی بهتر کند، بدون اینکه کل زیرساخت ذخیرهسازی عوض شود.
نمونه این گروه، KIOXIA PM7 است که در مارس ۲۰۲۲ معرفی شد. خانواده PM7-R تا ۳۰٫۷۲ ترابایت ظرفیت و دوام ۱ DWPD دارد؛ PM7-V برای بار ترکیبی با ۳ DWPD عرضه شده است. DWPD تعداد بازنویسی معادل ظرفیت درایو در هر روز طی دوره مرجع دوام است.
در مشخصات PM7، خواندن تصادفی تا ۷۲۰ هزار IOPS در حالت دوپورتی اعلام شده است. خواندن ترتیبی در مدلهای تا ۱۵٫۳۶ ترابایت PM7-R به ۴۲۰۰ مگابایتبرثانیه و در مدل ۳۰٫۷۲ ترابایتی به ۴۱۵۰ مگابایتبرثانیه میرسد. این تفاوت ظرفیتها را هنگام مقایسه حفظ کنید.
پس از کدگذاری، ظرفیت اسمی هر Lane در 24G حدود ۲٫۴ گیگابایتبرثانیه است. عملکرد حدود ۴٫۲ گیگابایتبرثانیه نمونه یادشده با استفاده از دو پورت به دست میآید. برای رسیدن به آن، مسیر و شرایط آزمون نیز باید متناسب باشند.
جدول نمونههای واقعی
| مدل | نوع | سقف ظرفیت خانواده | مشخصه نمونه |
|---|---|---|---|
| Seagate Exos 15E900 | HDD با دور 15K، قالب ۲٫۵ اینچ | ۹۰۰ گیگابایت | تأخیر چرخشی متوسط ۲٫۰ میلیثانیه |
| Seagate Exos 10E2400 | HDD با دور 10K، قالب ۲٫۵ اینچ | ۲٫۴ ترابایت | تأخیر چرخشی متوسط ۲٫۹ میلیثانیه |
| Exos X24 SAS | Nearline، دور ۷۲۰۰، قالب ۳٫۵ اینچ | ۲۴ ترابایت | خواندن ترتیبی تا حدود ۲۸۵ مگابایتبرثانیه |
| KIOXIA PM7-R | SSD با رابط 24G SAS | ۳۰٫۷۲ ترابایت | ۴۲۰۰ مگابایتبرثانیه در مدلهای مربوط؛ ۴۱۵۰ در ظرفیت ۳۰٫۷۲ ترابایت |
چه زمانی SAS و چه زمانی NVMe انتخاب کنیم؟
NVMe محلی از مسیر PCIe و معماری چندصفی استفاده میکند. SAS برای زیرساختهای سازمانی دارای کنترلر و آرایههای موجود امکانات ارزشمندی دارد. هدف، انتخاب بر اساس بار و تجهیزات است، نه اعلام برنده برای تمام سناریوها.
موقعیتهای مناسب SAS
- آرایه دوکنترلری دارید و دسترسی از مسیر جایگزین لازم است.
- ظرفیت زیاد آرشیو یا بکاپ میخواهید و Nearline با بودجه هماهنگ است.
- بکپلین SAS دارید و میخواهید با SSD عملکرد را بهتر کنید.
- تعداد زیادی درایو از طریق Expander یا محفظه JBOD متصل میکنید.
در این موارد، سازگاری با تجهیزات موجود بخشی از ارزش خرید است. پیش از تغییر رسانه، شماره قطعه، اندازه سکتور، فرمور و فهرست سازگاری کنترلر را بررسی کنید.
موقعیتهای مناسب NVMe
- پایگاه داده پرتراکنش با حساسیت به تأخیر؛
- میزبان چند ماشین مجازی با I/O تصادفی همزمان؛
- کش، صف پیام و برنامههای پرترافیک؛
- پروژهای که هزینه هر IOPS مهمتر از هزینه ظرفیت خام است.
مدل درایو و دوام نوشتن همچنان مهماند. یک NVMe مصرفی و یک NVMe دیتاسنتری صرفاً به دلیل رابط مشترک، ویژگیهای حفاظتی و دوام یکسان ندارند.
ترکیب چند لایه ذخیرهسازی
لازم نیست همه دادهها روی یک نوع دیسک باشند. داده فعال و دیتابیس را میتوان روی NVMe و آرشیو حجیم را روی HDD نگه داشت. نسخه پشتیبان مستقل نیز باید در طراحی دیده شود؛ کپی داخل همان سرور تمام ریسکهای خرابی سرور را پوشش نمیدهد.
کنترلرهای Tri-Mode مانند محصولات سری 9600 برادکام از SAS، SATA و NVMe در پیکربندیهای پشتیبانیشده استفاده میکنند. بکپلین و کابل سازگار لازماند؛ یک کارت چندحالته هر اتصال موجود را خودکار به رابط دیگر تبدیل نمیکند.
مثال فرضی؛ دیتابیس کند روی RAID 5
فرض کنید فروشگاهی روی چند HDD با دور 10K در RAID 5 اجرا میشود و در ساعتهای شلوغ تأخیر بالایی دارد. نوشتن تصادفی و عملیات اضافی مربوط به parity میتوانند بخشی از فشار باشند. ابتدا با ابزارهایی مانند iostat، تأخیر و صف را اندازه بگیرید و کوئریها و قفلهای برنامه را هم بررسی کنید.
اگر گلوگاه دیسک تأیید شد، انتقال داده فعال به SSD یکی از راههاست. در سرور سازگار، NVMe و در زیرساخت SAS موجود، SAS SSD را مقایسه کنید. برای انتخاب ذخیرهسازی سرور اختصاصی، همین اندازهگیریها کمک میکنند هزینه روی بخش درست صرف شود.
پرسشهای متداول SAS و SATA
SAS به مادربرد معمولی وصل میشود؟
برای اتصال به سیستم دارای SATA، HBA یا کنترلر RAID سازگار با SAS لازم است. کابل تبدیل ساده، پشتیبانی پروتکل ایجاد نمیکند. در جهت مقابل، بسیاری از کنترلرهای SAS درایو SATA را هم میپذیرند.
مهمترین تفاوت SAS و SATA چیست؟
در کاربرد سازمانی، دو پورت، ارتباط دوطرفه، مدیریت فرمان و امکانات حفاظت داده اهمیت دارند. در بار سبک تککنترلری، ممکن است همه این امکانات استفاده نشوند.
HDD SAS از SSD SATA سریعتر است؟
در دسترسی تصادفی معمول، تأخیر مکانیکی HDD باعث میشود SSD SATA مزیت داشته باشد. برای مقایسه رابطها، بهتر است رسانه و رده محصول را هم یکسان در نظر بگیرید.
SAS SSD بهتر است یا NVMe؟
برای نیاز به تأخیر کم و زیرساخت جدید، NVMe را بررسی کنید. برای ارتقای آرایه SAS یا نیاز به سازگاری با طراحی دوکنترلری موجود، SAS SSD میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
خرید 15K هنوز منطقی است؟
برای جایگزینی دیسک در آرایه موجود میتواند منطقی باشد. در طراحی تازه، SSD را از نظر ظرفیت، تأخیر، هزینه و دسترسی به قطعه کنار آن مقایسه کنید.
SAS و SATA را میتوان در یک RAID ترکیب کرد؟
پشتیبانی از هر دو روی یک کنترلر به معنی مجاز بودن ترکیب در یک آرایه نیست. راهنمای کنترلر را بخوانید؛ برخی این ترکیب را نمیپذیرند. استفاده از گروههای جدا، مدیریت عملکرد و سازگاری را سادهتر میکند.
درایو 24G روی کنترلر 12G کار میکند؟
مدلهای پشتیبان سازگاری عقبرو، با نرخ مشترک پایینتر ارتباط میگیرند. برای بهرهگیری از نرخ بالاتر، کنترلر و مسیر اتصال هم باید سازگار باشند. شماره مدل و فرمور را در فهرست پشتیبانی بررسی کنید.
برای هر وبسایت به SAS نیاز داریم؟
خیر. نیاز سایت به ظرفیت، IOPS و تأخیر را بسنجید. SAS بیشتر زمانی مزیت مشخص دارد که آرایه، مسیر افزونه یا سازگاری زیرساخت مطرح باشد.
جمعبندی؛ SAS برای نیاز مشخص
SAS رابطی سازمانی است که دو مسیر ارتباطی، مدیریت فرمان و امکانات یکپارچگی داده را در طراحی مناسب فراهم میکند. HDD و SSD این خانواده کاربردهای متفاوتی دارند و نسل رابط، بهتنهایی عملکرد رسانه را تعیین نمیکند.
برای انتخاب، بار فعال و آرشیو را از هم بشناسید، سازگاری تجهیزات را بررسی کنید و ظرفیت و دوام را همراه سرعت ببینید. RAID و دو پورت به دسترسپذیری کمک میکنند، اما جای نسخه پشتیبان مستقل را نمیگیرند.
منابع فنی: SNIA، معرفی 24G+ SAS و اعلام تکمیل مشخصات 24G SAS؛ KIOXIA، Introducing the 24G SAS Interface و PM7 Series Performance Brief؛ راهنمای رسمی Seagate Exos 15E900، Exos 10E2400 و دیتاشیت Exos X24؛ NVM Express، NVMe Overview؛ مشخصات سری 9600 در Broadcom.